Een begrotingsoverschot van 3,7 miljoen euro. Zijn de financiële zorgen voor Bergen op Zoom nu voorbij? Raadslid Joost Pals schrijft in deze column over 4 serieuze risico's waardoor het overschot kan verdampen. Discipline is vereist om de schuld van een kwart miljard euro af te bouwen en Bergen op Zoom weer financieel gezond te maken.
Begroting: papier is geduldig
Bij de presentatie van de begroting 2022 lag de nadruk op de hogere rijksbijdrage voor jeugdzorg. Die zorgt voor een overschot op de begroting van 3,7 miljoen euro. Eindelijk uit de rode cijfers. Maar laten we ook eens kijken hoe realistisch dat overschot nu eigenlijk is. Ik voorzie vier risico's waardoor dat overschot kan verdampen.
Vooraf gesteld: een begroting is nog geen realisatie. Papier is geduldig en in een begroting kun je van alles opschrijven. De verwezenlijking blijkt pas bij de jaarstukken. Tussen begroting en jaarstukken kan - en zal - nog heel wat gebeuren.
Risico 1: politici
Dat zogenaamde overschot van 3,7 miljoen lonkt. Een grote zak met geld. In 2022 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Dé tijd voor politieke partijen om populair te doen met dure beloftes. Leuke dingen voor de mensen. Zo ging dat eerder - en waarom zal dat nu anders zijn? Een kwart miljard schuld ontstaat niet "zo maar". Het eerste voorbeeld van dure beloftes is al weer gesignaleerd: een partij die dingt naar de kiezersgunst door zich opnieuw te profileren met de bouwkoten.
Als mensen blijven stemmen op partijen die dure beloftes doen, dan verdampt die 3,7 miljoen binnen de kortste keren en loopt de schuld verder op. Zou die funeste politiek voldoende zijn ontmaskerd? Is er bij de komende verkiezingen draagvlak voor partijen die financiële degelijkheid bepleiten? Of winnen de dure beloftes opnieuw?
Risico 2: ambtenaren
De uitvoering van bezuinigingen gebeurt door ambtenaren. Een groot deel van de bezuinigingen raakt hen in de kern: minder ambtenaren. De begroting van dit jaar kende een tekort van 10 miljoen. Dat geeft urgentie. Aan bezuinigen ontkom je dan simpelweg niet.
Maar als er 3,7 miljoen overschot is, zoals nu wordt gesuggereerd, dan doet dat iets met het gevoel van urgentie. Je krijgt dan discussies om een bezuiniging te schrappen en iets minder overschot te accepteren. Want ja, zo zal men betogen, het is zulk belangrijk werk wat gedaan wordt. Zonde om daar een streep door te zetten. En och, als het overschot niet 3,7 miljoen is maar 3,6 miljoen: hoe erg is dat dan? Die gedachtegang gaat geheid postvatten. 3,6 wordt 3,5 enzovoorts.
Risico 3: nieuwe feiten
Zoals gezegd, een begroting is nog geen realisatie. Gedurende het jaar zullen zich nieuwe feiten voordoen. Denk aan een gebeurtenis als met Philip Morris een aantal jaar terug. Of hoe het met de macro economie gaat. Wat heeft corona nog in petto? En voor de gemeente ook belangrijk: hoeveel geld komt er vanuit de rijksoverheid. Blijft dat zoals het is, of wordt de kraan dichtgedraaid?
Het is bizar, maar uit financieel oogpunt is corona voor gemeenten een zegen gebleken. De rijksoverheid compenseerde zeer ruimhartig. Gemeenten hielden daar aan over. Voor de helderheid: dat staat nog los van de recente affaire met de cultuurmiddelen. Zo compenseerde het rijk de gemeenten ook riant voor uitvoeringskosten bij coronamaatregelen als TOZO.
De ruimhartige steun van de rijksoverheid aan gemeenten zal eindig zijn. Sterker, ga er maar vanuit dat er een omgekeerde beweging komt.
Risico 4: achterstallig onderhoud
De afgelopen jaren is er geknepen op vervangingsinvesteringen. Dat geeft achterstallig onderhoud. De zandzakken bij de kademuren van de Zuidzijde Haven vormen een zichtbaar voorbeeld. Het herhaaldelijke uitstel van de Halsterseweg Noord. Of het nu gaat om stoplichten, straatmeubilair of riolering: op een zeker moment is de rek er uit en is vervanging onvermijdelijk.
Die rek is in extreme mate opgezocht. Anderzijds is de investeringsruimte - om de achterstand in te halen - beperkt. Uitgangspunt is namelijk dat er niet méér wordt geïnvesteerd dan dat er afschrijvingen zijn.
Meer investeren kan wel, maar dan loopt de schuld weer verder op. Financieel-technisch is dit - buiten een toename van de kapitaallasten - geen direct risico op het overschot. Maar wel een belangrijke kanttekening dat de gemeentelijke financiën nog lang niet op orde zijn.
Discipline vereist
Vier serieuze risico's. Een voorzichtig beginnetje naar financieel herstel is gemaakt. Maar nu komt pas het echte werk: de fase van doorzetten en volhouden. Dat vereist discipline.
Joost Pals, 16 oktober 2021
