Gemeenten krijgen van het kabinet eindelijk meer vrijheid hoe ze het duurzaamheidsbudget besteden. Onze wethouder Joost Pals (financiën) legt in deze column uit waarom een financieel-technische wijziging van de regels kansen biedt voor een meer nuchtere inzet van dat budget.
Een paar jaar geleden stelde Rutte IV honderden miljoen beschikbaar voor duurzaamheidsbeleid. Dat geld kwam uit de zogeheten CDOKE-regeling. Een afkorting voor "capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid". Het was in de tijd dat Rob Jetten minister voor Klimaat en Energie was. Voor Bergen op Zoom betekende het ruim 1,2 miljoen euro per jaar. Mooi meegenomen, zou je misschien denken.
Papier produceren
Maar er zat een addertje onder het gras. Het geld mocht niet vrij worden besteed. Er zaten strikte voorwaarden aan en het moest vooral naar 'beleid schrijven' en bemensing. Je mocht het niet inzetten voor concrete maatregelen zoals isolatie, zonnepanelen of energiebesparing. Het mocht niet naar de uitvoering. Nee, papier moest er geproduceerd worden.
Krapte op de arbeidsmarkt
En er gebeurde nog iets anders. Door die strikte voorwaarden en beperkingen gingen 342 gemeenten en 12 provincies ook allemaal vissen in dezelfde vijver van duurzaamheidbeleidsmedewerkers. Terwijl de arbeidsmarkt al krap was. Dan vraag je je af waarom bedenken ze in Den Haag zoiets?
Administratieve rompslomp
Gelukkig komt er nu verandering. Het kabinet zag ook wel dat het te ingewikkeld was geworden en wilde gemeenten meer vrijheid geven. Want de afgelopen jaren is er een wildgroei ontstaan aan zogeheten SPUK's ("specifieke uitkeringen").
Dat zijn allerlei regelingen waarin geld van het Rijk naar de gemeenten gaat, maar waarbij gemeenten in een strak keurslijf geduwd worden om dat geld volgens hele precieze regeltjes uit te geven. Ontzettend veel administratieve rompslomp. Tot en met accountants die alles weer moeten controleren. Echt een gevalletje van 'hoe hou je jezelf bezig'.
Meer autonomie
Het voornemen van het kabinet: minder SPUK's en meer autonomie voor de gemeenten. Wel met een korting van 10% op het budget, zo sluw en listig waren ze dan ook wel weer. Hoe dan ook, een paar weken terug hebben ze dat bij de september circulaire concreter gemaakt voor de CDOKE-regeling. Die gaan - sorry voor nog een paar afkortingen - van SPUK naar DU en uiteindelijk naar BFU.
Nog wel monitoren, maar niet terugvorderen
De DU, decentralisatie uitkering, is een tussenstap voor 2026. Daarmee is in elk geval de administratieve drukte van de SPUK verleden tijd. De BFU, bijzondere fondsuitkering, is nieuw en moet nog juridisch verankerd worden. Vanaf 2027 zou dat geregeld moeten zijn.
Dat geeft dan een systeem waarin gemeenten meer vrijheid hebben en waarin het Rijk nog wel informatie kan opvragen om te monitoren, maar dus geen budget meer terug kan vorderen, wat bij de huidige SPUK's wel kan als een gemeente niet voldoet aan de criteria.
Nieuwe aanpak biedt kansen met meer speelruimte
En dát biedt kansen. Ik zal niet zeggen dat je de CDOKE nu kunt uitgeven voor hele andere doelen, zoals openbare orde en veiligheid of om de straten te onderhouden. Helaas, die ruimte is er niet. Ook bij een DU of BFU moet het geld naar klimaat en energie.
Maar er is wel speelruimte. Bergen op Zoom geeft nu al zo'n 700.000 euro per jaar uit aan het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Tot nu toe mocht dat niet uit de CDOKE. Als dat straks wél ten laste van CDOKE kan, spelen we indirect 700.000 euro vrij. Dat geld kunnen we dan aan iets anders besteden - of gewoon besparen.
Minder papier, meer praktijk
In het college hebben we hierop voorgesorteerd, vandaar ook dit krantenbericht uit augustus. Er loopt een onderzoek hoe we die ruimte maximaal kunnen benutten. Moraal van het verhaal? Het loont de moeite om door het woud aan afkortingen, CDOKE, SPUK, DU en BFU te struinen. Want achter die afkortingen schuilt een kans: minder papier, meer praktijk.
Joost Pals, 28 november 2025
