Hoera, het demissionaire kabinet schrapt een stukje van de bezuinigingen op de gemeenten. Maar als je goed kijkt, is het slechts een sigaar uit eigen doos. Onze wethouder Joost Pals schrijft erover in deze column.
Al vaker schreef ik over het "ravijnjaar 2026": het jaar waarin de rijksoverheid een enorme bezuiniging op de gemeenten heeft ingeboekt. Meer dan 3 miljard euro.
Onlangs kwam de demissionaire regering met de Voorjaarsnota 2024. Daarin wordt gedaan alsof die bezuiniging is verminderd met 675 miljoen. Bijna een kwart. Een beste verzachting. Hoera! Of toch niet?
Opschalingskorting
Het gaat hier om het schrappen van de oploop van de opschalingskorting. Dat behoeft wat toelichting.
In de eerste plaats wat een opschalingskorting is. Dat is iets van toenmalig minister Ronald Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet Rutte II. De gedachte was dat gemeenten allemaal minstens 100.000 inwoners moesten hebben. Dan konden ze taken efficiënter uitvoeren: een stelling waarvoor een feitelijke onderbouwing overigens ontbrak. Maar dan kon het Rijk vervolgens gaan bezuinigen op de gemeenten.
Voor Bergen op Zoom: 1 miljoen euro per jaar
Op enig moment heeft men dat plan van "100.000 inwoners" laten varen. Maar de ingeboekte bezuiniging, die bleef wel staan. En werd ook opgelegd. In 2019 was die inmiddels opgelopen tot 300 miljoen. Om dat in perspectief te plaatsen: voor Bergen op Zoom betekent dat een greep uit de kas van meer dan 1 miljoen euro. Per jaar. Zonder feitelijke onderbouwing of rechtvaardiging.
Oorspronkelijk was de bedoeling dat die opschalingskorting nog zelfs verder zou toenemen. Uiteindelijk tot 975 miljoen euro. Dat is na 2019 bevroren. Het bleef steken op 300 miljoen euro. Tot 2026, want dan zou het in volle omvang - dus 975 miljoen - weer terugkomen.
Alleen de toename van de bezuiniging vervalt
Wat is nu de "geste" van het demissionaire kabinet? Dat ze die oploop - dus de toename - in 2026 niet laten doorgaan. Maar de 300 miljoen, die blijft gewoon staan. Elk jaar opnieuw. Maar het is nog gekker.
2025 zou het laatste jaar zijn vóór het ravijn van 2026. Gemeenten hadden dus voor het jaar 2025 nog een beetje financiële ruimte. Hadden..., want wat is nu óók onderdeel van de Voorjaarsnota? Een nieuwe bezuinigingsmaatregel op de gemeenten, maar dan in 2025. En het bedrag? 675 miljoen euro!
Kortom, een ingeboekte bezuiniging in 2026 wordt ongedaan gemaakt, maar een nieuwe bezuiniging in 2025 komt daarvoor in de plaats.
Een sigaar uit eigen doos
Het schrappen van een niet-onderbouwde ingeboekte bezuiniging - en daar voor het eerste jaar ook nog eens zelf voor moeten betalen. Volgens mij heb je daar een uitdrukking voor. Een sigaar uit eigen doos.
Intussen bereidt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een extra ledenvergadering voor, zodat alle 342 gemeenten een helder signaal gaan afgeven aan Den Haag. Dit kan zo niet langer.
Joost Pals, 3 mei 2024
